97. rocznica wyzwolenia Krakowa spod władzy zaborczej

W czwartek 29 października 2015 r. serdecznie zapraszamy na uroczystości związane z rocznicą wyzwolenia Krakowa spod władzy zaborczej. Obchody odbędą się w Podgórzu, na Cmentarzu Rakowickim, pl. Na Groblach oraz Rynku Głównym. W tym roku przypada 97. rocznica wydarzeń, które miały miejsce 31 października 1918 roku.

(...) To co chciałem wam powiedzieć, powiem wam teraz. Stara Austria wali się w gruzy, a na podstawie zasad prezydenta Wilsona powstają na jej miejscu państwa narodowe. Oznajmiam wam, iż jesteście rozbrojeni. Wasi dotychczasowi dowódcy już nie są już nimi. Z rozkazu polskiego rządu obejmuje władzę w Podgórzu i okolicy i moich wyłącznie rozkazów macie odtąd słuchać. Przyrzekam was spokojny powrót do waszych rodzin, ostrzegam jednak, że każda próba oporu będzie zdławiona siłą. Na dowód, że przemawiam do was już nie jako austryacki ale jako polski oficer patrzcie: Zdartą z głowy austriacką czapkę rzuca na ziemię, a błyskawicznym ruchem dobywa polską z polskim orzełkiem i kokardą, wkłada ją junacko na głowę i woła: Polnische Republiqe soll lebe! (...) (Antoni Stawarz „Gdy Kraków kruszył pęta. Kartki z pamiętnika oswobodzenia Krakowa w 1918 r.”)

Gdy zbliżała się godzina 6.30 koszary przy ulicy Kalwaryjskiej były już w polskich rękach. Bez chwili oporu, bez jednego wystrzału, bez rozlewu choćby jednej kropli krwi. O tej samej godzinie wciągnięty w działania konspiracyjne podporucznik Franciszek Pustelnik ze swymi żołnierzami opanował koszary przy ulicy Wielickiej. Współdziałali z nim por. Hustak i por. Ludwik Iwaszko. Następnie grupy żołnierzy z Wielickiej kierowały się na Rynek Podgórski, rozbrajając szeregowych i oficerów, zrywając im bączki z czapek. Rozbroili po drodze batalion wartowniczy w podgórskim budynku sądowym oraz powiatową komendę żandarmerii przy ul. Rękawka. Z kolei oddział ze świeżo zdobytych koszar przy ul. Kalwaryjskiej prowadził na Rynek Podgórski ppor. Ignacy Śnigowski. Pełno było rozentuzjazmowanych mieszkańców. Wśród nich uwijały się panie, rozdzielając własnoręcznie wykonane kokardki. Na Rynku Podgórskim por. Stawarz wygłosił krótkie, żołnierskie przemówienie. Nakazał zorganizowanie marszu, który miał oswobodzić Kraków. 31 października 1918 roku Kraków został oswobodzony po latach zaborów.

Ta bezkrwawa, spektakularna, błyskawiczna i udana akcja wyzwalania Krakowa miała wielkie znaczenie nie tylko militarne, ale przede wszystkim moralne. Wydarzenia krakowskie wpłynęły decydująco na całą akcję w Galicji Zachodniej. W wyniku udanego przewrotu w Krakowie, Małopolsce Zachodniej udało się zabezpieczyć i przejąć dla wolnej ojczyzny zrabowane i zgromadzone przez zaborcę dobra. A także obiekty jak magazyny wojskowe, koszary, i inne obiekty wojskowe wraz z wyposażeniem. Na ten moment przygotowywało się wiele krakowskich ośrodków konspiracyjnych, ale dopiero determinacja kilku młodych oficerów na czele z porucznikiem Antonim Stawarzem, sprawiła, że osiągnięto wymarzony cel. Dzięki ich zdecydowaniu i, co bardzo rzadkie w naszej historii, przemyślanemu planowi działania, obeszło się bez zbędnej walki, zniszczeń, śmierci bohaterów.

oprac. Melania Tutak

Podgórska część uroczystości rocznicowych rozpocznie się o godz. 10.30 złożeniem kwiatów pod tablicą poświęconą legionistom podgórskim poległym za ojczyznę przy Rynku Podgórskim 1. Pół godziny później na pl. Niepodległości odbędzie się uroczystość upamiętniająca bohaterski czyn zbrojny naszych rodaków walczących o wolną i niepodległą Polskę pn. „Niepodległość zaczęła się w Podgórzu”. Głównym organizatorem obchodów jest Miasto Kraków, natomiast organizatorem Podgórskiej części uroczystości jest Rada Dzielnicy XIII Podgórze, Dom Kultury "Podgórze", IV LO im. Tadeusza Kościuszki oraz Szkoła Muzyczna im. Bolesława Rutkowskiego.

Szczegółowy program obchodów (pobierz pdf.)